อย่าทำโครงการเท่าช้าง ด้วยข้อมูลเท่ามด!" ดร.ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ ร่ายมหากาพย์ 40 ปี กับการเผชิญหน้าอภิมหาโครงการภาคใต้ถึง 5 ยุค ชี้จุดอ่อนซ้ำรอยเดิมคือข้อมูลสิ่งแวดล้อมไม่เคยพอให้ตัดสินใจ ลั่นไม่ได้ขวางพัฒนาแต่ขอให้ลงทุนสำรวจทะเลให้จริงจัง ก่อนที่ EHIA จะผ่านพ้นไปโดยทิ้งปัญหาไว้เบื้องหลัง
วันนี้ (2 พ.ค.) ผศ.ดร.ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ ผู้เชี่ยวชาญด้านนิเวศวิทยาทางทะเล และ รองคณบดีฝ่ายกิจการพิเศษ คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ออกมาโพสต์ข้อความถ่ายทอดบทเรียนเกือบ 40 ปีจากการเผชิญกับอภิมหาโครงการเชื่อมสองมหาสมุทรในภาคใต้มาถึง 5 ยุค ตั้งแต่ยุคแลนด์บริดจ์กระบี่-ขนอม จนถึงระนอง-ชุมพรในปัจจุบัน โดยชี้ให้เห็นจุดอ่อนสำคัญที่เกิดขึ้นซ้ำรอยคือ "การทำโครงการเท่าช้างด้วยข้อมูลเท่ามด" หรือการขาดข้อมูลด้านทรัพยากรทางทะเลและสิ่งแวดล้อมที่เพียงพอต่อการตัดสินใจอย่างมั่นใจ ซึ่งในฐานะนักวิทยาศาสตร์ทางทะเล เขายืนยันว่าไม่ได้คัดค้านการพัฒนา แต่เรียกร้องให้มีการลงทุนด้านการสำรวจและเก็บข้อมูลทางวิชาการอย่างจริงจังจากทั้งภาครัฐและมหาวิทยาลัยก่อนที่ EHIA จะผ่านการพิจารณา เพื่อให้การพัฒนาภาคใต้ในครั้งนี้เริ่มต้นอย่างถูกต้องบนพื้นฐานของข้อมูลที่จับต้องได้จริง และสมกับความไว้วางใจที่ประชาชนมอบให้แก่ตัวแทนของประเทศ ทั้งนี้ เจ้าตัวได้ระบุข้อความว่า
"จะเล่ามหากาพย์ข้ามคาบสมุทรให้เพื่อนธรณ์ฟัง จะได้รู้ว่าเกือบ 40 ปีที่ผ่านมา ผมเจออะไรบ้าง คาบสมุทรในที่นี้คือภาคใต้ของไทย ฝั่งหนึ่งติดมหาสมุทรอินเดีย (ทะเลอันดามัน) อีกฝั่งติดแปซิฟิก (อ่าวไทย) แนวคิดเชื่อมต่อสองมหาสมุทรจึงมีมานาน ตั้งแต่สมัยคอคอดกระ แต่ผมไม่ทันยุคนั้น ยุคที่ทันคือแลนด์บริดจ์ กระบี่-ขนอม มีถนนเซาท์เทิร์นเป็นมรดกตกทอด
กระบี่-ขนอม ยังไม่ได้ลงทะเลจริงจังก็พับล้มไปก่อน ผมได้ไปแค่ดูๆ แถวขนอมเท่านั้น ต่อมาคือแนว 2 สร้างข้ามมาที่พังงา แถวๆ โคกกลอย ผมลงไป 2-3 ครั้ง เพราะสมาคมท่องเที่ยวเป็นห่วงจึงเชิญไป ตอนนั้นไปดูแนวปะการังนอกชายฝั่งพังงา ถือเป็นเขตสำรวจพบใหม่ ยังมีปลานกแก้วหายากที่นักวิจัยพบว่าเป็นชนิดใหม่ของไทย แต่ก็ยังไม่เป็นชิ้นเป็นอันถึงขั้นมี EIA โครงการก็เงียบไปก่อน
มาถึงแนว 3 อันนี้เร้าใจหน่อย คือการสร้างท่าเรือปากบารา ผมสนับสนุนทีมวิจัยคณะประมงลงไปที่นั่น จนค้นพบปูทหารชนิดใหม่ของโลก กลายเป็นข่าวดังในช่วงนั้น อันที่จริง สำรวจตั้งแต่ได้ข่าวแว่วๆ ว่าจะสร้าง แค่เตรียมข้อมูลเผื่อไว้ (ควักกระเป๋าเองจ้ะ)
จากนั้นมาหน 4 คลองไทย ผมจัดทีมใหญ่ลงไปสำรวจตรังทั้งจังหวัด พบปะการังน้ำตื้นแห่งใหม่หลายจุด ทั้งเกาะไหงเกาะลันตา ได้ข้อมูลมาเพียบ
สุดท้ายมาถึงหนที่ 5 แลนด์บริดจ์ระนอง-ชุมพร เผอิญตำแหน่งที่สร้างในระนองอยู่ไม่ไกลจากสถานีวิจัยอันดามัน คณะประมง เกษตรศาสตร์ เราทำงานวิจัยต่างๆ แถวนั้นมาหลายสิบปี ผมลงทะเลสำรวจแนวปะการังทั้งหมู่เกาะกำมาหลายหน
ตั้งแต่ฝึกลูกศิษย์ดำน้ำ จนตอนนี้เด็กๆ จะกลายเป็นศาสตราจารย์กันแล้ว
อนึ่ง หมู่เกาะกำคือแนวปะการังที่อยู่ใกล้โครงการและเส้นทางเดินเรือมากที่สุด จะมาอีท่าไหนแนวไหนก็ต้องผ่าน จะเห็นว่าตลอดอายุการทำงานจนจะเกษียณในอีกไม่นาน อาจารย์ธรณ์เจอมาแล้ว 5 รอบ
ทั้งหมดนี้ ผมบอกได้ว่า 5 โครงการพัฒนา สิ่งที่ขาดชัดเจนคือข้อมูลด้านธรรมชาติ/สิ่งแวดล้อม เพื่อประกอบการตัดสินใจ
ผมไม่เคยเจอโครงการไหนเลยที่มีข้อมูลเพียงพอว่าง่ายๆ คือห่างไกลจากความมั่นใจว่าเราลงทุนสำรวจทะเลให้สาสมกับการเป็นโครงการยักษ์มาถึงวันนี้ ผมอยากบอกฝ่ายพัฒนาว่า ขอสักทีเถอะ สักทีได้ไหม เกือบ 40 ปีผ่านไป ขออะไรที่ไปข้างหน้าบ้างขอโครงการที่ทำงานในทะเลจริงจัง มีข้อมูลมากพอจนไม่ต้องสงสัยผมไม่เคยปฏิเสธการพัฒนา ผมเกิดและเติบโตริมถนนเอกมัย (ติดถนนเลยด้วย)จากสนามหญ้าในบ้าน ผมมองไม่เห็นทะเล แต่เห็นตึกสูง 30-40 ชั้นไม่รู้กี่ตึกผมแค่อยากเห็นการพัฒนาที่เริ่มต้นอย่างถูกต้อง ข้อมูลที่เพียงพอต่อการตัดสินใจเพราะถ้าผมรู้สึกไม่เชื่อมั่น รู้สึกว่าเรากำลังทำงานช้างด้วยข้อมูลเพียงเท่ามด ผมก็ต้องออกมาพูดมาเขียนเพราะมันขัดกับสำนึกเริ่มแรกของผม เด็กคนหนึ่งที่อยากมาเป็นนักวิทยาศาสตร์ทางทะเลยังขัดต่อความรู้สึกของผมเวลาสอนลูกศิษย์มาเกือบ 40 ปีเมื่อสิ่งที่เราทำมา สิ่งที่เราสอนมา ไม่ถูกนำมาใช้ประโยชน์ ในช่วงเวลาที่ทะเลต้องการที่สุดผมก็คงต้องเปลี่ยนโปรไฟล์ในเฟซจาก “นักวิทยาศาสตร์ทางทะเล” เป็น “นักทำงานอยู่ไปวันๆ”
ผมไม่สามารถใช้ชีวิตแบบนั้นได้
จึงอยากบอกว่า เรายังมีเวลา EHIA ยังไม่ผ่านคชก.แทนที่จะเผชิญหน้ากัน เราสามารถทบทวนในสิ่งที่เราทำ หาทางเพิ่มเติมในข้อสงสัย ลงทุนสำรวจทำข้อมูลให้ดีพอตัดสินใจการชี้แจงโครงการเท่าช้างด้วยข้อมูลเท่ามด มันคงเป็นไปไม่ได้
ทุ่มเทให้มากกว่านี้เถิด หน่วยงานภาครัฐก็มี มหาลัยก็มีตั้งเยอะแยะ มาช่วยๆ กันทำให้มันสมบูรณ์กว่านี้จากนั้นจะตัดสินใจอย่างไรก็ว่ากันไป นะครับ "