เอพี – อเมริกาและอิหร่านบรรลุข้อตกลงเบื้องต้นในการเปิดช่องแคบฮอร์มุซและขยายเวลาการหยุดยิงทุกแนวรบทันที อย่างไรก็ตาม ดีลนี้ยังต้องฝ่าฟันขวากหนามสำคัญจากอิสราเอลที่ยืนกรานไม่ถอนทหารออกจากเลบานอนระหว่างที่ข้อตกลงชั่วคราวยังไม่แล้วเสร็จ แถมขู่เอาคืนเต็มพิกัด ถ้าอิหร่านตอบโต้การโจมตีของอิสราเอลในเลบานอน
ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ โพสต์ “ยินดีด้วยสำหรับทุกคน” เมื่อวันอาทิตย์ (14 มิ.ย.) เนื่องในวาระครบรอบวันเกิดปีที่ 80 ของตนเอง และเพิ่มเติมว่า เขาอนุญาตให้เปิดช่องแคบฮอร์มุซให้เรือสินค้าผ่านได้ตามปกติโดยไม่ต้องจ่ายค่าผ่านทาง และยุติการปิดล้อมทางทะเลของอเมริกาทันที
อย่างไรก็ตาม ทรัมป์สำทับในเวลาต่อมาว่า ช่องแคบฮอร์มุซจะเปิดภายหลังการลงนามบันทึกความเข้าใจระหว่างอเมริกากับอิหร่านในวันศุกร์ (19 มิ.ย.) ที่สวิตเซอร์แลนด์
คาเซม การิบาบาดี รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่าน ยืนยันอีกทางด้วยการประกาศผ่านสถานีทีวีของทางการว่า สามารถบรรลุข้อตกลงได้แล้วภายหลังการหารือกับกาตาร์ ซึ่งเป็นหนึ่งในประเทศที่ทำหน้าที่ตัวกลางการเจรจา และอิหร่านจะเริ่มดำเนินการตามบันทึกความเข้าใจหลังจากลงนามในวันศุกร์
อย่างไรก็ตาม ความท้าทายสำคัญในการลงนามบันทึกความเข้าใจนี้อยู่ที่อิสราเอล โดยในวันจันทร์ (15 มิ.ย.) อิสราเอล แคตซ์ รัฐมนตรีกลาโหมอิสราเอล ประกาศว่า อิสราเอลจะไม่ถอนทหารออกจากพื้นที่ยึดครองในเลบานอนระหว่างที่ข้อตกลงชั่วคราวยังไม่แล้วเสร็จ รวมทั้งย้ำว่า อิสราเอลมีแผนคงอยู่ในพื้นที่ยึดครองในเลบานอน รวมทั้งซีเรีย และฉนวนกาซาต่อไปไม่มีกำหนด ขณะที่อิหร่านยืนกรานว่า ข้อตกลงชั่วคราวในการยุติสงครามต้องครอบคลุมการสู้รบระหว่างอิสราเอลกับกลุ่มฮิซบอลเลาะห์ในเลบานอนด้วย นอกจากนั้น แคตซ์ยังขู่ว่า ถ้าอิหร่านตอบโต้การโจมตีของอิสราเอลในเลบานอน อิสราเอลจะเอาคืนเตหะรานเต็มพิกัด
ขณะเดียวกัน ข้อตกลงใหม่ให้เวลาเพียง 60 วันในการหาทางออกเกี่ยวกับสต็อกยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูงและโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน
ก่อนหน้านี้เตหะรานและชาติมหาอำนาจต้องใช้เวลานานหลายปีกว่าจะบรรลุข้อตกลงสำเร็จในปี 2015 ทว่าหลังจากเข้ารับตำแหน่งสมัยแรก ทรัมป์นำอเมริกาถอนตัวจากข้อตกลงดังกล่าว ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของความขัดแย้งที่สะสมมาเรื่อยๆ จนกระทั่งระเบิดเป็นสงครามเมื่อวันที่ 28 ก.พ.
ข่าวอเมริกาและอิหร่านตกลงกันสำเร็จฉุดราคาน้ำมันดิบเบรนท์ลดลงกว่า 4 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล ขณะที่ตลาดหุ้นเอเชียในวันจันทร์ทะยานขึ้นคึกคัก
ประธานาธิบดีเชห์บาซ ชารีฟของปากีสถาน เป็นคนแรกที่เปิดเผยข่าวนี้โดยบอกว่า อเมริกาและอิหร่านประกาศยุติปฏิบัติการทางทหารทุกแนวรบซึ่งรวมถึงเลบานอนเป็นการถาวรทันที อย่างไรก็ดี ยังไม่มีความชัดเจนว่า อิสราเอลที่พึ่งพิงอเมริกา และเปิดสงครามกับฮามาสนับจากวันที่ 7 ต.ค. 2023 จนถึงขณะนี้ เห็นพ้องกับเงื่อนไขนี้หรือไม่
ชารีฟเสริมว่า ในสัปดาห์นี้บรรดาประเทศที่เป็นตัวกลางการเจรจาจะจัดประชุมเพื่อวางรากฐานสำหรับการหารือทางเทคนิค
เจ้าหน้าที่อาวุโสของปากีสถาน 2 คนเปิดเผยเมื่อเช้าวันอาทิตย์ว่า การเจรจาในกรอบที่กว้างขวางขึ้นเกี่ยวกับปัญหาที่ยังคั่งค้าง เช่น โครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน จะดำเนินการภายในช่วง 60 วันข้างหน้า แต่หากไม่สามารถหาข้อสรุปได้จะมีการขยายเวลาออกไป
สถานีทีวีของทางการอิหร่านรายงานโดยอ้างอิงการเปิดเผยของเลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติสูงสุดว่า สงครามทุกแนวรบจะยุติโดยถาวรทันทีตั้งแต่คืนวันอาทิตย์ เช่นเดียวกับการปิดล้อมทางทะเลของอเมริกา
ในเวลาต่อมา เจ้าหน้าที่คนหนึ่งเผยว่า คณะผู้ไกล่เกลี่ยของกาตาร์เดินทางออกจากเตหะรานภายหลังการเจรจานาน 17 ชม. และจะมีการประชุมเตรียมการแยกกับแต่ละฝ่ายที่กรุงโดฮาร์ในสัปดาห์นี้
ที่อเมริกา สมาชิกรัฐสภาทั้งรีพับลิกันและเดโมแครตต่างแสดงความกังวลกับข้อตกลงกับอิหร่าน โดยทาง ลินด์ซีย์ เกรแฮม วุฒิสมาชิกรีพับลิกันโพสต์ว่า มุมมองของอิหร่านต่อข้อตกลงดูเหมือนต่างจากที่ทีมเจรจาของอเมริกากำลังอวดอ้าง
เกรเกอรี มีคส์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจากเดโมแครต ประกาศว่า คองเกรสส์จะตรวจสอบข้อตกลงดังกล่าว และสำทับว่า อเมริการับรู้มาครั้งแล้วครั้งเล่าว่า สงครามไม่สามารถเปลี่ยนระบอบในอิหร่านได้
เช่นเดียวกับที่อิหร่านที่ปรากฏสัญญาณความขัดแย้งชัดเจนก่อนที่จะมีการประกาศข่าวนี้ โดยรัฐบาลเตือนว่า ความแตกแยกภายในจะทำให้สถานะการเจรจาของอิหร่านอ่อนแอลง
แม้ข้อตกลงนี้มีแนวโน้มทำให้ตะวันออกกลางกลับสู่สถานะก่อนเกิดสงคราม แต่อิหร่านพิสูจน์ให้เห็นแล้วว่า สามารถปิดกั้นการขนส่งสินค้าผ่านช่องแคบฮอร์มุซและส่งผลกระทบกว้างไกลต่อเศรษฐกิจโลก
นอกจากนั้น แม้บรรลุข้อตกลงสำเร็จ แต่ยังต้องใช้เวลาอีกเป็นเดือนกว่าที่จะสามารถขนส่งน้ำมันและก๊าซได้อย่างเสรีและราบรื่น เนื่องจากบริษัทชิปปิ้งและประกันภัยต่างต้องการมั่นใจว่า ข้อตกลงดังกล่าวยืนยาวจริง
อิหร่านยังมีคลังขีปนาวุธทิ้งตัวและยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูงมากพอที่จะสร้างอาวุธนิวเคลียร์จำนวนมากหากต้องการ ขณะที่อเมริกาพยายามมานานในการกำหนดให้การเคลื่อนย้ายยูเรเนียมออกจากอิหร่านเป็นส่วนหนึ่งในข้อตกลง โดยรัสเซียเสนอตัวรับยูเรเนียมเหล่านั้น แต่เตหะรานยืนกรานจะเก็บไว้เอง รวมทั้งยืนยันว่า โครงการนิวเคลียร์ของตนมีวัตถุประสงค์เพื่อสันติ