ปัญหาความขัดแย้งระหว่างชาวบ้านดั้งเดิมกับการบังคับใช้กฎหมายในพื้นที่อุทยานแห่งชาติทับลาน ยังคงเป็นบาดแผลที่หลายฝ่ายเรียกร้องให้มีการทบทวน ล่าสุดมีการเปิดเผยรายชื่อชาวบ้านดั้งเดิมจำนวน 23 ราย ซึ่งระบุว่าอาศัยและทำกินอยู่ในพื้นที่มาก่อนการประกาศเขตอุทยานแห่งชาติ แต่ภายหลังกลับถูกดำเนินคดี จนหลายครอบครัวต้องสูญเสียทั้งทรัพย์สิน อิสรภาพ และแม้กระทั่งชีวิต
ข้อมูลที่ถูกเปิดเผยระบุว่า ชาวบ้านทั้ง 23 ราย มีชะตากรรมแตกต่างกันไปในแต่ละคดี ประกอบด้วย ดับแล้ว 5 ราย โดยมีข้อมูลว่าบางรายดับจากความเครียดและความตรอมใจหลังถูกดำเนินคดี, ศาลอุทธรณ์พิพากษารอลงอาญา พร้อมสั่งรื้อถอนสิ่งปลูกสร้างและให้ออกจากพื้นที่ 9 ราย, รอคำพิพากษาศาลฎีกา 3 ราย, ศาลฎีกาพิพากษาจำคุก 2 ปี จำนวน 2 ราย, อัยการสั่งไม่ฟ้อง แต่กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ยื่นฟ้องคดีแพ่งต่ออีก 2 ราย, ศาลอุทธรณ์พิพากษารอลงอาญา 1 ราย และ คดีอยู่ในชั้นพนักงานสอบสวน 1 ราย
หนึ่งในเรื่องราวที่สร้างความสะเทือนใจ คือกรณีของ "ป้าไหว" ซึ่งปัจจุบันถูกคุมขังอยู่ภายในเรือนจำ โดยมีการเปิดเผยจากผู้ใกล้ชิดว่า ป้าไหวไม่ยอมพูดกับใครเลย และทุกครั้งที่สามีเดินทางเข้าเยี่ยม สิ่งที่เกิดขึ้นมีเพียงการร้องไห้ของทั้งสองฝ่าย โดยแทบไม่มีบทสนทนาใด ๆ สะท้อนผลกระทบทางจิตใจจากการถูกดำเนินคดีเป็นอย่างมาก
นอกจากนี้ ยังมีอีกหลายครอบครัวที่ได้รับผลกระทบอย่างหนัก เช่น ลุงทองต่อ บ้านสุขสมบูรณ์ ถูกจำคุก, ตาแย้ม ต้องขายควายเพื่อนำเงินมาต่อสู้คดี ขณะที่ชาวบ้านอีกหลายรายต้องสูญเสียที่ดินทำกิน อาชีพ และทรัพย์สิน เพื่อเข้าสู่กระบวนการยุติธรรม
ด้านนักวิชาการที่ติดตามปัญหาทับลาน ได้ตั้งข้อสังเกตต่อการดำเนินคดีของภาครัฐ โดยระบุว่า "การฟ้องแพ่งมีเป้าหมายเพื่อสร้างหลักฐาน ใช้คำพิพากษาให้ชาวบ้านต้องเป็นฝ่ายผิดเท่านั้น" พร้อมเรียกร้องให้มีการทบทวนแนวทางการบังคับใช้กฎหมายกับชุมชนดั้งเดิม และเร่งหาทางออกที่คำนึงถึงสิทธิของประชาชนควบคู่กับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ
ขณะที่เครือข่ายภาคประชาชนย้ำว่า ชาวบ้านจำนวนมากเป็นผู้ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่มาก่อนการประกาศเขตอุทยานแห่งชาติ แต่กลับต้องเผชิญคดีความยาวนานหลายปี บางคนดับก่อนคดีสิ้นสุด บางครอบครัวแตกสลาย และหลายชีวิตต้องอยู่กับความหวาดกลัวจากการบังคับใช้กฎหมาย
อย่างไรก็ตาม หน่วยงานภาครัฐยืนยันว่า การดำเนินคดีทุกกรณีเป็นไปตามกฎหมาย และขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริง พยานหลักฐาน และคำพิพากษาของศาลในแต่ละคดี
#News1 รายงาน