ท่ามกลางกระแสถกเถียงเรื่องการควบคุม ป.ในประเทศไทย ชื่อของ สมัคร สุนทรเวช นายกรัฐมนตรีคนที่ 25 และอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ถูกนำกลับมาพูดถึงอีกครั้ง เมื่อสังคมเปรียบเทียบแนวคิดเกี่ยวกับการครอบครอง ป.ของประชาชนในอดีตกับทิศทางการควบคุม ป.ในปัจจุบัน
อย่างไรก็ตาม จากการตรวจสอบเอกสารย้อนหลัง พบข้อเท็จจริงที่ต้องแยกให้ชัดเจนว่า หลักการอนุญาตให้ประชาชนมีและใช้ ป.เพื่อป้องกันตัวหรือทรัพย์สิน ไม่ได้เริ่มต้นในรัฐบาลสมัคร แต่เป็นหลักการที่มีอยู่ในกฎหมายไทยมาก่อนแล้ว ขณะที่ยังไม่พบหลักฐานชั้นต้นที่เพียงพอที่จะยืนยันว่า สมัครเป็นผู้ริเริ่มนโยบายดังกล่าวโดยตรง
หัวใจสำคัญอยู่ที่ พระราชบัญญัติอาวุธปืนฯ พ.ศ. 2490 ซึ่งวางระบบให้ประชาชนสามารถยื่นขออนุญาตมีและใช้ ป.ได้ โดยนายทะเบียนต้องพิจารณาวัตถุประสงค์ในการขออนุญาต รวมถึงกรณี “ป้องกันตัวหรือทรัพย์สิน”
นั่นหมายความว่า แนวคิดของกฎหมายไทยในอดีตไม่ได้ตั้งอยู่บนหลักว่า ประชาชนทั่วไปไม่ควรมี ป. แต่ใช้ระบบควบคุมผ่านใบอนุญาต โดยผู้ขอต้องผ่านการตรวจสอบคุณสมบัติและแสดงเหตุผลความจำเป็น ก่อนที่นายทะเบียนจะพิจารณาอนุญาต
หลักการดังกล่าวยังคงปรากฏในกระบวนการขออนุญาตของทางราชการในเวลาต่อมา ซึ่งกำหนดให้ผู้ประสงค์จะมีและใช้ ป.สามารถยื่นคำขอโดยระบุวัตถุประสงค์ เช่น ป้องกันตัวหรือทรัพย์สิน การกีฬา หรือการยิงสัตว์ ภายใต้เงื่อนไขและคุณสมบัติที่กฎหมายกำหนด
เมื่อย้อนกลับไปในยุคของสมัคร ภาพทางการเมืองจึงสะท้อนยุคที่ระบบกฎหมายไทยยังยอมรับอย่างชัดเจนว่า สุจริตชนที่มีคุณสมบัติเหมาะสมสามารถขออนุญาตมี ป.เพื่อป้องกันชีวิตและทรัพย์สินได้ แต่การมีสิทธิดังกล่าวไม่ได้หมายถึงการเปิดเสรีให้ประชาชนทุกคนสามารถมี ป.ได้โดยไม่มีการควบคุม
ประเด็นนี้จึงแตกต่างอย่างสำคัญระหว่าง “ป.ถูกกฎหมาย” กับ “ป.เถื่อน”
ป.ถูกกฎหมายอยู่ภายใต้ระบบใบอนุญาต มีข้อมูลผู้ครอบครอง และสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ ขณะที่ ป.เถื่อนอยู่นอกระบบการอนุญาตและการกำกับดูแลของรัฐ การกำหนดนโยบายด้านความปลอดภัยจึงจำเป็นต้องพิจารณาปัญหาทั้งสองส่วนแยกจากกัน
เมื่อสถานการณ์ปัจจุบันเกิดข้อเสนอให้เพิ่มความเข้มงวดต่อการครอบครองและการใช้ ป. คำถามสำคัญจึงไม่ควรหยุดอยู่เพียงว่า “ประชาชนควรมี ป.หรือไม่” แต่ควรถามต่อว่า ระบบคัดกรองผู้ครอบครอง ป.ถูกกฎหมายควรเข้มงวดเพียงใด และรัฐจะจัดการ ป.เถื่อนซึ่งอยู่นอกระบบอย่างไรให้มีประสิทธิภาพ
การย้อนรำลึกถึงยุคสมัครจึงเป็นโอกาสให้สังคมกลับมาทบทวนแนวคิดเรื่อง สิทธิในการป้องกันชีวิตและทรัพย์สิน ควบคู่กับความรับผิดชอบของผู้ครอบครอง ป.และหน้าที่ของรัฐในการรักษาความปลอดภัย
อย่างไรก็ตาม NEWS1 ตรวจสอบแล้ว ยังไม่พบหลักฐานชั้นต้นที่ยืนยันได้ว่า สมัคร สุนทรเวช เป็นผู้ริเริ่มหรือประกาศ “นโยบายผ่อนปรน ป.” ดังกล่าวด้วยตัวเอง ดังนั้น หากจะอธิบายทางประวัติศาสตร์อย่างเคร่งครัด ควรระบุว่าเป็นการย้อนมอง แนวคิดและระบบการอนุญาตในยุคนั้น มากกว่าระบุว่าเป็นนโยบายที่สมัครเป็นผู้ริเริ่มโดยตรง
เพราะท้ายที่สุด การหาสมดุลระหว่าง สิทธิของสุจริตชนในการป้องกันชีวิตและทรัพย์สิน กับ ความปลอดภัยของสังคมโดยรวม ยังคงเป็นโจทย์สำคัญของนโยบายควบคุม ป.ของประเทศไทยมาจนถึงปัจจุบัน
#NEWS1 รายงาน